Święty Hieronim - patron tłumaczy

Saint Jerome Reading (detail) in the Spinola Hours, about 1510–20, Workshop of the Master of the First Prayer Book of Maximilian. Tempera colors, gold, and ink on parchment, 9 1/8 x 6 9/16 in. The J. Paul Getty Museum, Ms. Ludwig IX 18, fol. 223v - from: http://blogs.getty.edu/iris/a-field-guide-to-renaissance-gardens/


O Lord, show Your mercy to me and gladden my heart. I am like the man on the way to Jericho who was overtaken by robbers, wounded and left for dead. O Good Samaritan, come to my aid. I am like the sheep that went astray. O Good Shepherd, seek me out and bring me home in accord with Your will. Let me dwell in Your house all the days of my life and praise You for ever and ever with those who are there. Amen.

***

O Lord, you have given us your word for a light to shine upon our path; grant us so to meditate on that word, and follow its teaching, that we may find in it the light that shines more and more until the perfect day.

Bolesław Leśmian, Odchłań / Болеслав Лесьмян, Бездна

Kiedy wnoszę do lasu znój mego żywota
I twarz tak niepodobną do tego, co leśne,
Widzę odchłań, co skomląc, w gęstwinie się miota
I rozrania o sęki swe żale bezkresne.

Rozedrgana zielonym, pełnym rosy płaczem,

Przerażona niebiosów ułudnym pobliżem - 

Kona z męki i tęskni nie wiadomo za czem

I cierpi, że nie może na ziemię paść krzyżem.

I nie wie, do jakiego snu ma się ułożyć,
I szuka, węsząc bólem, parowu lub jaru,
Aby go dopasować do swego bezmiaru
I zamieszkać na chwilę, i w ciszę się wdrożyć.

Czuję rozpacz jej nagą, czuję głód jej bosy,

Jej bezdomność, gałęzi owianą szelestem,
I oczy, które we mnie przez mętne szkła rosy
Widzą kogoś innego, niż ten, który jestem.

 ***

Когда в лес  я вношу труд и пот моей жизни

И лицо, отрицающее леса сущность,

Вижу бездну -  скуля, она мечется в листьях,

Безграничные жалобы раня о сучья.

Содрогаясь в зеленых, полных росы всхлипах,

Ужасается зыбкому неба соседству,

Гибнет в муках, не зная, отчего тоскливо,

Страдает, что не может крестом пасть на землю.

Не знает, в какой сон суждено погрузиться,

И ищет, чуя болью, овраг ли, лощину,

Чтоб ее под свою безразмерность раздвинуть

И обжить на мгновенье, в тиши раствориться.

Безысходность нага её, бос её голод

И овеяна шелестом веток бездомность,

И глаза, что во мне сквозь рос мутный осколок

Не меня различают - кого-то  другого.

W. H. Auden, Talking to Myself / Rozmowa z Samym Sobą

Oliverowi Sacksowi

Wiosna w tym roku w Austrii przebiega łagodnie –

Przejrzyste niebo, stała aura, otoczenie

zdrowe dla żywicieli – zwierząt czy roślin:

nieśmiertelne minerały chwalą swój ład,

w którym nie zakazane jest przymusem.

Cienie, owszem, są – druki porno, wzięci księża,

I chłop z sąsiedztwa nie wylewa za kołnierz,

Lecz Tyś utrzymał Swą stateczność, szorstki tworze,

Komu Ja, stworzony obraz Boży, zgięty,

Bezczelne gusła, mam hołdować jako Mnie.

Mój doczesny domu, przyziemna domeno,

Przydzielona mi w zarząd, mój podopieczny – 

muszę zarabiać na Twój wikt, mój tutorze,

Bez czyich neuronowych rad nie mógłbym nigdy

poznać, co jest, lub wyobrazić, czego nie ma.

Z dyspozycji bierny, mniemam, nie mający

Kłów ani szponów, kopyt ani jadu, więc

Zbyt skory by dać słońcu zajść nad Twym wyziewem,

O słabym nosie, raczej czujnik zapachów,

Ze smakiem wszystkożercy biorący pieprz na ząb.

Nieprzewidzialnie przybyłeś lata temu

Wśród tej bezkresnej strugi stworzeń, wyrzygniętej

Z czeluści Ziemi. Przypadek, mówi Nauka.

Też mi przypadek! Prawdziwy cud, powiadam,

bo któż nie ufa, że on był zamierzony?

Gdy rozrastałeś się i kształciłeś profil,

Patrzyłem krzywo na Twój wygląd. Jego plan

miał być imponujący: zawiedziono mnie!

Teraz przywykłem już do Twoich proporcji –

w gruncie rzeczy, mogłem trafić znacznie gorzej.

Rzadko bywałeś kłopotliwy. Przez lata,

przyznaję, róg Cię przyprawiał o katusze

(na nic się zdało: Nie jestem zakochany!).

Lecz jak dzielnieś zwalczał inwazje zarazków,

nigdy nie karząc mnie za fochy migreną.

Jesteś też Poszkodowany: krótkowzroczny

przeze mnie, mola książkowego, z zadyszką

zwykłą u palaczy, bo to ja wpędziłem

Cię w nałóg. (Gdybyśmy obaj byli młodsi,

kto wie, czy nie zgnębiłbym Cię gorzej igłą.)

Wciąż mnie zdumiewa, jak mało wiem o Tobie.

Znam Twe wybrzeża i ujścia, bo tam rządzę,

lecz co się dzieje w głębi, zwyczaje, ryty,

Twe cieki, słone, bez słońca, to enigma:

To, w co wierzę, to pogłoski od lekarzy.

Nasz związek to dramat, lecz nie sztuka, w której

niewysłowione nie jest myślą: w tym teatrze

to, czego nie wypowiem, ogłosisz w aktach,

których raison d’etre umyka mi. Dlaczego

toczysz płyn gdym nierad, prężysz twarz gdym wesół?

Żądania zamknąć, otworzyć, przyjąć, wydać

płyną od Ciebie, to nie moja parafia

(ja mam jedynie wprowadzić rozkład godzin,

gdy możesz je zgłaszać): lecz w czym Twój uczynek,

gdy jestem w kropce między chandrą a figlem?

O sny, dość nierozsądnie, mam żal do Ciebie.

Wiem tylko, że ich nie wybieram: gdybym mógł,

byłyby poddane rygorowi metrum,

znaczyłyby, co mówią. Cokolwiek chcą donieść

nocne manie, jako poeta potępiam. 

Dzięki Twej inności, Twym jowialnym układom,

innym od mej dziedziny rozdźwięku i szału,

możesz mi służyć za godło dla Kosmosu,

jednak dla ludzkich zbiorowisk, co wiedział Hobbes,

właściwym znakiem jest niedołężny potwór.

Któż by ukuł frazę Ciało polityczne?

Państwa, gdzie żyliśmy lub znamy ich dzieje,

o szokującym zdrowiu, psychosomatycznych

stanach, łup sadystów lub drogich znachorów:

gdy czytam gazety, z Ciebie jest Adonis.

Czas, obaj wiemy, Cię zniszczy, już mnie lękiem

przejmuje nasz rozwód: widywałem straszne.

Pamiętaj: gdy le bon Dieu powie Ci Opuść go!

proszę, przez wzgląd na Niego i mnie, nie zważaj

na me żałosne Nie, lecz spieprzaj czym prędzej.

Oliver Sacks reads Talking to Myself

Dwie kołysanki

An adult lullaby (XIV cent.)

Lollay, lollay little child, why wepestou so sore?
Nedes mostou wepe - it was iyarked thee yore
Ever to lib in sorow, and sich and mourne evere,
As thine eldren did er this, whil hi alives were.
Lollay, lollay. little child, child, lollay, lullow,
Into uncuth world icommen so ertou.

Bestes, and thos foules, the fisses in the flode,
And euch shef alives, imaked of bone and blode,
Whan he commeth to the world, hi doth hamsilf sum gode,
All bot the wech brol that is of Adam blode.
Lollay, lollay little child, to car ertou bemette;
Thou nost noght this worldes wild before thee is isette.

Child, if betideth that thou shalt thrive and thee,
Thench thou wer ifoftred up thy moder kne:
Ever hab mund in thy hert of thos thinges thre,
Whan thou commest, what thou aer, and what shall com of thee.
Lollay, lollay, little child, child, lollay, lollay,
With sorow thou com into this world, with sorow shalt wend away.

Ne tristou to this world: it is thy ful fo.
The ich he maketh pouer, the pore rich also.
It turneth woe to wel, and ek wel to wo.
Ne trist no man to this world whil it turneth so,
Lollay, lollay, little child, the fote is in the whele:
Thou nost whoder turne, to wo other wele.

Child, thou ert a pilgrim in wikedness ibor:
Thou wandrest in this fals world - thou lok thee befor!
Deth shall come with a blast, ute of a well dom horre,
Adames kin dun to cast, himsilf hath ido befor.
Lollay, lollay, little child, so wo thee worp Adam,
In the lond of paradis, throgh wikedness od Satan.

Child, thou nert a pilgrim bot an uncuthe guest:
Thy dawes beth itold, thy jurneys beth icest.
Whoder thou shalt wend, north other est,
Deth thee shall betide with bitter bale in brest.
Lollay, lollay, little child, this wo Adan thee wroght,
Whan he of the apple ete and Eve it him betoght.


(Lollay, lollay little child, why do you cry so hard? You must needs cry - it was ordained for you of old to live for ever in sorrow and to sigh and mourn for ever, as your elders did before this, while they were alive. Lollay, lollay, little child, child, lollay, lullow, you have come into an alien world.

Beasts and birds, the fish in the river, and every living creature, made of blood and bone, when they come into the world do themselves some good, and except the wretched child descended from Adam. Lollay, lollay, little child, you are destined for trouble; you do not know the wilderness of this world is set before you.

Child, if it happens that you thrive and prosper, think you were brought up upon your mother's knee: always remember in your heart those three things, whence you have come, what you are and what shall become of you. Lollay, lollay, little child, child, lollay, lollay, with sorrow you came into this world, and with sorrow shall go away.

Put no trust in this world: it is your deadly enemy. It makes the rich poor and the poor rich as well. It turns pain to prosperity and also prosperity into pain. Let no man trust in this world while it turns so. Lollay, lollay, little child, your foot is on Fortune's wheel, and you do not know which  way it will turn, to pain or prosperity.

Child, you are a pilgrim born in sin: you wander in this treacherous world - look ahead! Death is bound to come out of a very dark door (?) with a gust to cast down the kin of Adam as he has done before (?). Lollay, lollay, little child, so Adam wove suffering for you in the land of paradise through Satan's wickedness.

Child, you are not a pilgrim, but an alien guest: your days are numbered, your travel planned. Which ever way you go, north or east, Death shall happen to you with bitter misery in your breast. Lollay, lollay, little child, this suffering Adam made for you when he ate the apple and Eve gave it to him.)

https://www.youtube.com/watch?v=o9NqbAtdTRo


W. H. Auden
Lullaby

The din of work is subdued,
another day has westered
and mantling darkness arrived.
Peace! Peace! Devoid your portrait
of its vexations and rest.
Your daily round is done with,
you've gotten the garbage out,
answered some tiresome letters
and paid a bill by return,
all frettolosamente.
Now you have licence to lie,
naked, curled like a shrimplet,
jacent in bed, and enjoy
its cosy micro-climate:
Sing, Big Baby, sing lullay.

The old Greeks got it all wrong:
Narcissus is an oldie,
tamed by time, released at last
from lust for other bodies,
rational and reconciled.
For many years you envied
the hirsute, the he-man type.
No longer: now you fondle
your almost feminine flesh
with mettled satisfaction,
imaging that you are
sinless and all-sufficient,
snug in the den of yourself,
Madonna and Bambino:
Sing, Big Baby, sing lullay.

Let your last thinks all be thanks:
praise your parents wh gave you
A Super-Ego of strenght
that saves you so much bother,
digit friends and dear them all,
then pay fair attribution
to your age, to having been
born when you were. In boyhood
you were permitted to meet
beautiful old contraptions,
soon to be banished from earth,
saddle-tank loks, beam-engines
and over-shot waterwheels.
Yes, love, you have been lucky:
Sing, Big Baby, sing lullay.

Now for oblivion: let
the belly-mind take over
down below the diaphragm,
the domain of the Mothers,
They who guard the Sacred Gates,
without whose wordless warnings
soon the verbalising I
becomes a vicious despot,
lewd, incapable of love,
disdainful, status-hungry.
Should dreams haunt you, heed them not,
for all, both sweet and horrid,
are jokes in dubious taste,
to jejune to have truck with.
Sleep, Big Baby, sleep you fill.

The grass grows green again when we believe in the devil

Bardzo piękny cytat, jeżeli pamiętać, że kontekstem jest twórczość Dickensa i "wulgarny optymizm" Dickensa. Dla Chestertona walką ze złem jest nazwanie zła złem, i w tym cytacie chodzi o osobistą pokutę, o post i modlitwę, a nie o ustawianie się w równe szeregi dla walki z wyznaczonym (przez kogo?) wrogiem. Jest kolosalna różnica między nazwaniem zła złem a nazwaniem kogoś uosobieniem zła.

Wings of a butterfly

The bitterness of boyish distresses does not lie in the fact that they are large; it lies in the fact that we do not know that they are small. About any early disaster there is a dreadful finality; a lost child suffer like a lost soul. 

It is currently said that hope goes with youth, and lends to youth its wings of a butterfly; but I fancy that hope is the last gift given to man and the only gift not given to youth. Youth is pre-eminently the period in which a man can be lyric, fanatical, poetic; but youth is the period in which a man can be hopeless. The end of every episode is the end of the world. But the power of hoping through everything, the knowledge, that the soul survives its adventures, that great inspiration comes to the middle-aged; God has kept that good wine until now. It is from the backs of the elderly gentlemen that the wings of the butterfly should burst. There is nothing that so much mystifies the young as the consistent frivolity of the old. They have discovered their indestructibility. They are in their second and clearer childhood, and there is a meaning in the merriment of their eyes. They have seen the end of the End of the World.

G. K. Chesterton, The Boyhood of Dickens [w:] G. K. Chesterton, A selection from his non-fictional prose, London 1970, s. 46

Dotkliwość chłopięcych cierpień nie wynika z tego, że są wielkie, ale z tego, że nie wiemy, że są małe. W każdym nieszczęściu dzieciństwa tkwi przerażająca ostateczność: dziecko, które się zgubiło, cierpi jak potępiona dusza. 

Mówi się, że nadzieja przychodzi z młodością i użycza młodości swych motylich skrzydeł, ale mnie się zdaje, że nadzieja jest ostatnim darem danym człowiekowi, i jedynym darem, nie danym młodości. Młodość to z założenia okres, gdy człowiek bywa liryczny, fanatyczny, poetyczny, ale młodość to także okres, gdy człowiek bywa beznadziejny. Koniec każdego przeżycia jest końcem świata. Lecz moc nadziei wbrew wszystkiemu, wiedza, że dusza przetrwa swoje przygody, ta wielka inspiracja przychodzi do osób w średnim wieku; Pan Bóg trzyma to lepsze wino aż do tej pory. To z pleców starszych panów powinny wyrastać motyle skrzydła. Nic tak bardzo nie zadziwia młodości, jak ta niezbywalna frywolność staruszków. Odkryli już własną niezniszczalność. Przeżywają drugie, jaśniejsze dzieciństwo, i o tym mówi radość w ich oczach. Zobaczyli koniec Końca Świata.

Barfield: The making of meaning II

Podejście poety do terminu to podejście twórcy. I w tym tworzeniu terminów - nie ważne, czy rezultat tego procesu będzie trwały czy chwilowy - możemy dostrzec samą istotę poetyczności. Gdy staramy się zgłębić genezę znaczenia - być niejako jednością z poetą, zanim termin został stworzony - zstępujemy wraz z Faustem w domenę Matek; sięgamy do źródeł i prądów Stawania się. 

Dlatego krytyka, o ile w ogóle ma sens, powinna być rodzajem akuszerstwa - rzecz jasna, nie w ujęciu sokratejskim, lecz retrospektywnym. Powinna próbować odmienić stan umysłu odbiorców, kierując ich od pełnej podziwu kontemplacji niewytłumaczalnego rezultatu ku czemuś w rodzaju współodczuwania, udziału w procesie. I w poezji, o ile chodzi o jej aspekt semantyczny, pomijając dramatyczny, uczuciowy czy muzyczny, ten proces jest procesem tworzenia znaczenia. Która więc odmiana krytyki będzie dyletantyzmem: ta próbująca poznać, poprzez towarzyszenie, proces poetycki jako taki, czy ta postulująca dokładność, która potrafi jedynie błąkać się bez celu z rękami w kieszeniach, czekając aż noworodek zostanie pięknie umyty i wytarty, przygotowany do inspekcji? 

Niezmierzone są tajemnice, ukryte w znaczeniach poszczególnych słów - choć nie sugeruję, że medytacja nad takimi znaczeniami jest jedyną drogą dojścia do nich. Tym nie mniej, o ile dwie świadomości się różnią jakościowo, a nie tylko stopniem względnej jasności, kwestia współodczuwania zawsze zostanie zawężona do kwestii znaczenia jednego lub więcej fundamentalnych słów. [...] 

Lecz jeżeli te słowa są rzeczywiście nieprzekładalne, jeżeli rzeczywiście nie da się zasypać tej przepaści, nasuwa się pytanie: jaki jest sens mówienia o tym? Odpowiedź jest taka, że znaczenie tych słów - jak każde obce znaczenie - nie jest wyrażalne za pomocą definicji i analogii (w sposób prozaiczny), lecz jest wyrażalne pośrednio za pomocą metafory i porównania (w sposób poetycki). Można powiedzieć, że znaczenie jest sugerowalne: bowiem znaczenie jako takie nigdy nie może być przekazane jednej osobie przez drugą - słowa to nie butelki - każdy musi intuicyjnie dojść do znaczenia samodzielnie, a funkcją poetyki jest pośredniczenie w tej pracy intuicji poprzez podsuwanie stosownych podpowiedzi.

Owen Bafield, The making of meaning (II), [w:] Poetic diction. A study on Meaning, s. 132 - 133

The poet's relation to terms is that of maker. And it is in this making of terms - whether the results are to be durable or fleeting - that we can divine the very poetic itself. When we strive to contemplate the genesis of meaning - to be one with the poet, as it were, while the term is still uncreated - then we have descended with Faust into the realm of the Mothers; then we are drinking of the springs and freshets of Becoming. 

Surely, if criticism is anything worth while, it must be a sort of midwifery - not, of course, i the Socratic sense, but retrospectively. It must try to alter the state of mind of the artist's audience, from mere wondering contemplation of an inexplicable result, towards something more like sympathetic participation in a process. And in poetry, as far as  it is merely semantic, and not dramatic, or sentimental, or musical - this process is the making of meaning. What kind of criticism, then, is dilettante: that which attempts to know, by sharing in, the poetic process itself, or the fastidious sort which can only moon aimlessly with its hand in its pocket, till the infant is nicely washed and dried and ready for inspection? 

There is really no end to the secrets hidden behind the meanings of single words - though I do not suggest that meditation on such meanings is the only way to come by them. Nevertheless, wherever two consciousnesses differ, as it were, in kind, and not merely in relative lucidity - there the problem of sympathy can always be narrowed down to the problem of the meaning of some one or more fundamental words. [...] 

But if these words are really untranslatable, if the gulf is truly unbridgeable, it will be said - what is the use of talking about them? The answer to this is the meaning of such words - like all strange meaning - while not expressible in definitions and the like (the prosaic), is indirectly expressible in metaphor and simile (the poetic). That is to say, it is suggestible; for meaning itself can never be conveyed from one person to another; words are not bottles; every individual must intuit meaning for himself, and the function of the poetic is to mediate such intuition by suitable suggestion.